De problematische schoolcarrière van jongens kan uitgroeien tot een maatschappelijk probleem.

Jongens presteren minder dan meisjes

Jongens hebben op bepaalde vlakken misschien altijd minder goed gepresteerd dan meisjes. Wat de deelneming aan het onderwijs betreft, is er wel een duidelijke evolutie merkbaar. Hier hebben meisjes hun achterstand ingehaald, en dat geldt voor de meeste westerse landen. De achterstand van meisjes in het verleden was te wijten aan traditionele rollenpatronen en nu die zijn weggenomen weerspiegelen de schoolprestaties veel beter de reële motivaties en bekwaamheden.

In het voortgezet onderwijs is zittenblijven wel een terugkerend probleem. Het verschil tussen jongens en meisjes is aanzienlijk: 8% van de jongens blijft zitten, tegenover slechts 4, % van de meisjes. Jongens lopen een groter risico om te moeten zittenblijven op zowel op de middelbare school als het beroepsonderwijs.

Als we naar de schoolachterstand kijken, zien we dat in het basisonderwijs jongens en meisjes beginnen met een ongelijke start: jongens hebben over het algemeen een grotere schoolachterstand in het eerste leerjaar. In de verdere ontwikkeling van de schoolloopbaan nemen de verschillen niet meer zo sterk toe. Veel meer jongens dan meisjes echter stromen door naar het buitengewoon onderwijs, en velen onder hen hebben wellicht een voorgeschiedenis met veel schoolachterstand.

Kloof op middelbare school

Op de middelbare school zien we dat de kloof tussen jongens en meisjes elk jaar groter wordt. In de laatste jaren van de middelbare school heeft iets meer dan 30% van de meisjes een schoolachterstand opgelopen en bij de jongens is dat 45%.
Daarnaast is er een trend dat kinderen die na het bereiken van de leerplichtige leeftijd hun opleiding beëindigen zonder een diploma gehaald te hebben.

Verschil hoger onderwijs

Dit verschil tussen jongens en meisjes zie je ook bij het hoger onderwijs. De slaagpercentages van de vrouwelijke studenten liggen op elk studiegebied hoger dan die van de jongens met uitzondering van een aantal specifieke studie richtingen. Ook bij de typische "mannenstudies" (bv. industrieel ingenieur), presteren vrouwen beter dan de mannen.

Aan de universiteit is het geslachtsverschil iets kleiner. Ook hier vinden we een prestatieverschil tussen mannen en vrouwen in bijna alle studies.

Is een veranderende gezinssituatie oorzaak van dit probleem?

Met een veranderende gezinssituatie wordt bedoeld dat een gezin uiteenvalt, waarbij er ook rekening is gehouden met het ontstaan van een nieuw gezin. Recent onderzoek bevestigt dat er een verband is tussen ouder - kind relaties en het welbevinden (1993).

Men denkt dat jongens gevoeliger zijn voor verandering binnen de gezinssamenstelling dan meisjes (1979); meisjes investeren meer in inter-persoonlijke relaties en zijn meer geneigd om de schuld van de relatiebreuk op zich te nemen (1983).

Uit onderzoek blijkt dat een veranderende gezinssituatie geen verklaring is voor het differentieel presteren. Zowel jongens als meisjes ondervinden dezelfde nadelige gevolgen van een onstabiele gezinssituatie.

De invloed van school

Bekend is dat jongens slechter presteren op scholen met overwegend vrouwelijke leerkrachten. Dit zou te verklaren kunnen zijn vanuit een gebrek aan vrouwelijke rolmodellen. Door de afwezigheid van mannelijke leraren die hen kunnen helpen een positieve mannelijke identiteit op te bouwen, vormen ze die identiteit door zich af te zetten tegen alles wat vrouwelijk is.

Meisjes hebben een positieve houding ten aanzien van de school. Omdat "schools gedrag" vaak met vrouwelijkheid wordt geassocieerd, onder meer door een overwicht van vrouwelijke leerkrachten, creëren jongens er een negatieve houding tegenover. Meisjes presteren beter in scholen met overwegend vrouwelijke leerkrachten.

In gemengde scholen is, meer dan in ongemengde scholen, de status van de leerling meer afhankelijk van haar/zijn succes bij de medeleerlingen dan van schoolprestaties.
Verder blijkt dat een problematische houding van de leerling invloed heeft op de schoolprestaties.

Machohoudingen en een negatieve schoolcultuur waarin machohoudingen dominant zijn en er weinig wordt deelgenomen aan het schoolleven, blijken schadelijk voor de studieprestaties van leerlingen. En over het algemeen geldt dit meer voor jongens dan voor meisjes.