Het verschil in dyslexie tussen de pubers van verschillende talen hangt samenmet: hoe eenduidiger de koppeling van klank en leesteken, hoe minder pubers last hebben van dyslexie.

Wetenschappelijk hersenonderzoek heeft de algemene biologische oorzaak achter dyslexie bloot gelegd.

 

Onderzoek naar dyslexie bij pubers

Er wordt veel onderzoek gedaan naar de biologische oorsprong van dyslexie; oftewel naar wat er mis gaat in de hersenen van pubers met deze aandoening. De grote uitdaging van het onderzoek is dat we met behulp van kennis over de oorzaken, het probleem wellicht op jonge leeftijd te kunnen vaststellen en aanpakken.

Het wordt dan misschien mogelijk om jonge pubers al speciale lessen te geven waarmee de taalontwikkeling als het ware de goede kant op gestuurd kan worden.
Uit zulk onderzoek is gebleken dat dyslexie meer voorkomt in Engeland dan in bijvoorbeeld in Italië.
Zou de biologische oorzaak van dyslexie dan ook verschillend zijn in deze landen?

 

 

Wat is dyslexie?

Dyslexie is een specifieke lees- en spellingsstoornis. De aandoening heeft niets te maken met intelligentie, maar geeft specifiek problemen met lezen, spellen, en schrijven. Verder is het leesprobleem niet te verklaren in termen van slecht onderwijs of een slechte motivatie. Pubers met dyslexie hebben een leesvaardigheidniveau dat (veel) lager is dan je op basis van leeftijd en IQ zou verwachten.

www.mijnpuber.nl/artikel/274/Wat_kan_een_leerkracht_voor_hulp_bieden_aan_een_dyslectische_puber

 

  

Er zijn twee vormen van dyslexie te onderscheiden

Ten eerste de ontwikkelingsdyslexie. Hierbij ontwikkelt de leesvaardigheid, als gevolg van een mankement in de hersenontwikkeling, niet vlekkeloos. Wat er precies misgaat in de hersenen van pubers met dyslexie is nog niet helemaal duidelijk.

 

Ten tweede is er een verkregen vorm van dyslexie. Dit betreft de situatie waarbij op latere leeftijd leesproblemen ontstaan. De hersenen (en daarmee de leesvaardigheid) zijn wel normaal ontwikkeld, maar lopen beschadiging op. Een dergelijk hersenbeschadiging wordt een "laesie" genoemd en kan ontstaan door bijvoorbeeld een verkeersongeluk of een hersenbloeding.

 

 

Verschil in twee vormen dyslexie

Het verschil tussen de twee vormen van dyslexie zit hem dus in de oorzaak. Bij de verkregen vorm ontwikkelen de hersenen (en de taalvaardigheid) normaal, maar ontstaat er later een beschadiging. De oorzaak van ontwikkelingsdyslexie ligt in de hersenontwikkeling zelf.

 

Dit artikel gaat over ontwikkelingsdyslexie en over het opmerkelijke fenomeen dat deze aandoening niet overal evenveel voorkomt. In Engelstalige landen bijvoorbeeld, zijn er in verhouding meer pubers met dyslexie dan in Italië.
Om er achter te komen hoe dit mogelijk is, (welke verschillen tussen de talen van invloed zijn op het voorkomen van dyslexie) is het belangrijk om eerst te kijken naar de geschiedenis van geschreven en gesproken taal.

Omdat dit artikel alleen de ontwikkelingsvorm van dyslexie behandelt, wordt met ‘dyslexie' automatisch ontwikkelingsdyslexie bedoeld.

 

 

Verschillen tussen talen

Talen met alfabetische schriften verschillen onderling in hoe goed de afzonderlijke letters overeenkomen met de afzonderlijke klanken. In een ideaal schrift zouden er precies evenveel letters bestaan als klanken.
Dan zou er voor elke klank één letter bestaan en kon je nooit in de war raken over hoe je een uitgesproken woord schrijft, of hoe je een woord uitspreekt dat je leest. Helaas is dit lang niet in elke taal het geval.
In het Nederlands bijvoorbeeld, bestaat de klank "g" die je zowel met de letter ‘g' alsook met de lettercombinatie ‘ch' kunt schrijven.

Omgekeerd zijn er ook voorbeelden te bedenken van letters die verschillende klanken voorstellen. De letter ‘c' bijvoorbeeld, moet soms uitgesproken worden als "s"("cent") en soms als "k"("conducteur").
En de letter ‘a' wordt soms kort uitgesproken en dan weer lang, afhankelijke van de rest van het woord ("kat, kater").
Om gek van te worden toch?

 

 

Leren lezen: het koppelen van letters aan klanken

Het leren lezen gebeurt in verschillende fasen.
De eerste (visuele fase) bestaat uit het gokken naar de betekenis van geschreven woorden, op basis van visueel geheugen en aanwijzingen zoals woordlengte en beginletters.

Daarna volgt de fase waarin het lezen een stuk systematischer gaat. Een puber leert dan de koppeling tussen letters en klanken, oftewel het alfabet (alfabetische fase). Het wordt mogelijk om niet eerder gelezen woorden uit te spreken, eenvoudigweg door alle letters om te zetten in klanken en deze aan elkaar te rijgen tot een woord.

Deze taak is het eenvoudigst als alle letters maar op één manier kunnen worden uitgesproken. In de laatste fase is het lezen volledig geautomatiseerd.

 

Pubers met dyslexie blijken het meest moeite te hebben met de overgang van de visuele fase (de kennis dat een woord dat eruitziet als BOOM als "boom" moet worden uitgesproken) naar de alfabetische fase (de klank-letter-koppeling).
Het lijkt erop dat ze die koppeling, en het gebruik ervan tijdens lezen, maar moeilijk onder de knie krijgen.

 

Dit gegeven kan de verklaring zijn voor het verschil in het voorkomen van dyslexie onder verschillende talen.
Want als het probleem ligt bij het aanleren van de koppeling tussen letters en klanken (oftewel de grafemen en fonemen), dan wordt dit versterkt als deze ook nog eens zeer inconsistent zijn, zoals in het Engels.

 

Auteur drs. Nienke van Atteveldt

Gepubliceerd door Nederlands Instituut voor Biologie (NIBI) op www.kennislink.nl